Zatrudnienie cudzoziemców - podstawowe pojęcia

Stara łacińska maksyma głosi: ignorantia iuris nocet,  czyli nieznajomość prawa szkodzi, jednoznacznie wskazuje na to, że warto znać obowiązujące przepisy, by uniknąć wielu nieprzyjemnych sytuacji, których konsekwencje przewrócą nasze życie do góry nogami. Zachęcamy zatem wszystkich przedsiębiorców, którzy chcą legalnie zatrudnić cudzoziemców w Polsce oraz obywateli państw spoza Unii Europejskiej do zapoznania się z naszym słowniczkiem. Znajomość podstawowych pojęć ułatwi zrozumienie wielu przepisów prawnych.

Azyl – cudzoziemiec, któremu grozi niebezpieczeństwo, np. związane z prześladowaniem czy wojną w ojczyźnie, może złożyć wniosek o zapewnienie mu ochrony w Rzeczpospolitej. Każdy dokument jest rozpatrywany indywidualnie. Obcokrajowiec, któremu udzielono azylu otrzymuje również zezwolenie na osiedlenie się w naszym kraju. Jednym z czynników, który decyduje o wydaniu pozytywnej decyzji jest ważny interes Polski. 

EOG – to często używany skrót, oficjalna nazwa brzmi Europejski Obszar Gospodarczy. W jego skład wchodzą wszystkie kraje należące do Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, wyjątek stanowi Szwajcaria.

Karta pobytu – oficjalny dokument potwierdzający tożsamość cudzoziemców przebywających legalnie na terenie Polski. Uprawnia on do wielokrotnego przekraczania granicy wraz z dokumentem podróży, np. paszportem, bez konieczności posiadania ważnej wizy.

Karta Polaka – oficjalny dokument poświadczający przynależność obcokrajowców do narodu polskiego. Na jego podstawie można legalnie zatrudnić cudzoziemca na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. W tej sytuacji zezwolenie na pracę nie jest wymagane.

Nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziemca – to sytuacja, w której obcokrajowiec:

  • podjął pracę bez odpowiedniego zezwolenia na pracę,
  • nie posiada odpowiedniej podstawy pobytowej i nie jest uprawniony do wykonywania pracy w rozumieniu art. 87 ust. 1 Ustawy o cudzoziemcach z 2013 roku.

Ochrona uzupełniająca – jest to status nadawany obcokrajowcom, którzy nie spełniają kryteriów do przyznania statusu uchodźcy. Urzędnicy nadają tego typu ochronę cudzoziemcom narażonym na tortury czy karę śmierci w ich ojczyźnie. Legalny pobyt w Polce daje im poczucie bezpieczeństwa przed zagrożeniami prowadzącymi do utraty życia bądź zdrowia czyhającymi na nich po przekroczeniu granicy ich rodzimego kraju.

Pobyt tolerowany – urzędnicy nadają ten status cudzoziemcom, których wolność oraz życie są zagrożone po wydaleniu ich z Polski do ojczyzny lub wtedy, gdy wyjazd do rodzimego państwa jest niemożliwy z powodów niezależnych od polskich organów i obcokrajowca.

Powierzenie cudzoziemcowi nielegalnego wykonywania pracy – to sytuacja, w której pracodawca powierza obowiązki służbowe obcokrajowcowi, który:

  • w myśl obowiązujących przepisów nie ma prawa do legalnego zatrudnienia w Polsce,
  • nie posiada zezwolenia na pracę,
  • nie jest zwolniony z obowiązku posiadania specjalnego zezwolenia na pracę,
  • wykonuje pracę na innych warunkach bądź na innym stanowisku niż te, które zostały ściśle określone w zezwoleniu na pracę (więcej informacji na ten temat można znaleźć w Ustawie o cudzoziemcach art. 88 f ust. 1a-1c i art. 88s ust. 1 oraz 2),
  • pracuje na innych warunkach albo na innym stanowisku niż te, które zostały podane w zezwoleniu na pobyt czasowy (szczegóły można znaleźć w Ustawie o cudzoziemcach art. 114, 126, 127 i 142 ust. 3 z zastrzeżeniem art. 119 i art. 135 ust. 3),
  • legitymuje się dokumentem pobytowym, który nie daje prawa do podjęcia zatrudnienia,
  • wypełnia obowiązki służbowe bez podpisania umowy cywilnoprawnej lub umowy o pracę w wymaganej formie.

Status uchodźcy – polskie organy nadają je obcokrajowcom, którzy mają uzasadnione obawy przed prześladowaniem w swojej ojczyźnie z powodu:

  • przekonań religijnych bądź politycznych,
  • koloru skóry,
  • przynależności do określonej grupy społecznej,
  • narodowości.

Status ten otrzymują osoby, którym rodzimy kraj nie może zapewnić ochrony oraz tym, które nie chcą z niej korzystać. Opieką w Polsce otoczone są również małoletnie dzieci obcokrajowca, który przyszły na świat na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej – dokument ten dotyczy objęcia przez Polskę odpowiednią ochroną obcokrajowca, który złożył wniosek o udzielenie statusu uchodźcy albo o przyznanie ochrony uzupełniającej.

Wykonywanie pracy przez cudzoziemca – to sytuacja, w której obcokrajowiec:

  • jest zatrudniony,
  • wykonuje inną pracę zarobkową,
  • pełni funkcję w zarządzie osób prawnych wpisanych do rejestru przedsiębiorców na podstawie przepisów o Krajowym Rejestrze Sądowym albo są spółkami kapitałowymi w organizacji,
  • prowadzą sprawy spółki komandytowej bądź komandytowo-akcyjnej przez komplementariusza,
  • pełnią funkcję prokurenta.

Wykonywanie pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji – sytuacja, w której cudzoziemiec posiadający odpowiednie kompetencje poświadczone wyższymi kwalifikacjami zawodowymi, świadczy pracę w ramach legalnego zatrudnienia na rzecz lub pod kierownictwem innej osoby i otrzymuje za nią stosowne wynagrodzenie.

Wyższe kwalifikacje zawodowe – kwalifikacje niezbędne uzyskane w ramach:

  • edukacji na poziomie studiów wyższych,
  • pięcioletniego doświadczenia zawodowego na poziomie porównywalnym z kwalifikacjami uzyskanymi w trakcie studiów wyższych.

Są one niezbędne do podjęcia legalnego zatrudnienia w Polsce na podstawie warunków określonych w ofercie pracy albo w umowie o pracę.

Zezwolenie na pobyt czasowy i pracę – przyznawane obcokrajowcom, którzy przebywają na terenie Polski w celu wykonywania pracy. Każdy przypadek jest rozpatrywany indywidualnie. Cudzoziemcy ubiegający się o ten dokument muszą spełnić kryteria określone w art. 114 ust. 1 Ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 roku.

Zezwolenie na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji – polski organ wydaje zgodę na wykonywanie pracy przez obcokrajowca na terenie Polski w zawodzie, który wymaga wysokich kwalifikacji. Ponadto osoba ubiegająca się o ten dokument musi spełnić warunki określone w art. 127 Ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 roku.